Закрыть
Логин:
Пароль:
Забыли свой пароль?

Войти    

Тываның Баштыңы: Бурунгаар чүткүлдүг, чуртунга бир-ле чаа чүүлдү кылыр сорулга салып алгаш, мында чыглып келген аныяктарны көөрге, дыңнаарга, эскерерге черле түрлүг-дүр

Тываның Баштыңы: Бурунгаар чүткүлдүг, чуртунга бир-ле чаа чүүлдү кылыр сорулга салып алгаш, мында чыглып келген аныяктарны көөрге, дыңнаарга, эскерерге черле түрлүг-дүр 24.08.2018
Дүүн, август 23-те, «Алдын-Булак» этнокультура төвүнде аныяк лидерлерниң «Тываның командазы-2030» республика шуулганы ажылын эгелээн. 
Аңаа хөй-ниитичи активчилер, соңгаар хоорайларда студент каттыжыышкыннарының эң-не идепкейлиг төлээлери, аныяк депутаттар, чедиишкинниг аныяк сайгарлыкчылар, муниципалдыг тургузугларда аныяктар политиказын боттандырып чоруур специалистер дээш, 200 хире кижи чыглып, боттарының келир үеже планнарын, үзел-бодалдарын, херек кырында боттандырган ажыл-херектеринден арга-дуржулганы солушканнар.  
Бо чылын шуулган республика чергезинден ажыр базып, кожа-хелбээ Хакас Республика биле Красноярск крайдан аныяктарны хаара тудуп, регионнар аразында чергелиг эрге-байдалче шилчээн.
«Тываның командазы-2030» аныяк лидерлер шуулганы республика девискээринге болгаш оон дашкаар черлерге социал ужур-дузалыг төлевилелдерни чогаадып ажылдап кылгаш, ону камгалап, амыдыралга боттандырар арганы бээр сорулганы салган. Эрткен чылын, 9-ку шуулганда аныяктар төлевилелдерин боттандырарынга деткимче кылдыр 1 млн. 600 млн. рубльди тускайлаан турган болза, бо чылын ынаар 2 млн. ажыг рубль акшаны хаара туткан.  
2017 чылда аңгы-аңгы угланыышкыннарда 54 бизнес-төлевилелдер экперттерниң үнелээшкининче кирген, оларның 23-ү деткимчени ап, грант акшаларга төлептиг болган. Грант алыкчызы Чаяна Чамбал Шагаан-Арыг хоорайда «Знайка» уругларның сайзырал төвүн ажыдып, хөй ажы-төлдүг болгаш амыдыралы чегей өг-бүлелерниң ажы-төлүн хаара туткан. Григорий Монгуштуң малчын коданнарга хүнден октаг алыр чырык станциязын тургузар төлевилели боттаныышкында. Сай-Даш Монгуш «Кыдырааш картында бистиң маадырларывыс» төлевилели-биле Ада-чурттуң улуг дайынының киржикчилери, 3 тыва эки турачыларның чуруктарын парладып, патриотчу угланыышкынныг социал ажылды нептереткен. Сергей Монгуш «Чоннуң оолдары»-биле демнежип, Дөгээ дааның кырында «Интеллектуалдыг беседка» төлевилели-биле шыдыраалап дыштаныр черни тудуп кылган. А Буян-Белек Ооржак аныяк-өскен ортузунга кадык амыдыралды суртаалдап, күш-культура болгаш спортче эвилелдеп, Чадаана хоорайда хоккей шөлчүгежин туткан. 
2018 чылда аныяктар 300 хире бизнес төлевилелдерни киирген. Оларның аразындан 150 ажылды шилээн. Шуулган негелдези езугаар төлевилелдер ийи угланышкынныг - социал болгаш сайгарлыкчы чорук. Чуртта эртип турар аныяктарның өөредилге форумнарының ат-сураглыг эксперттери болгаш тренерлери, билдингир төлевилелдер удуртукчулары «Тываның командазы 2030» лидерлер шуулганының киржикчилеринге өөредилгелерни эрттирип, оларның ажылдарын сайгарып, бизнес-төлевилелдерин шылгаар. Эксперттер аразында «Тываның командазы-2030» аныяктар шуулганының программа директору, Россияның кооперация университединиң садыг-саарылга офизиниң удуртукчузу Павел Акмурзаев; Красноярск крайда «Аныяктар төвү 2.0» төлевилелдиң удуртукчузу, Россияның аныяктарының бүгү-российжи аныяктар төлевилелдериниң конкурузунуң эксперти, "Гифсгрупп" КХН-ниң чиңгине директору Анастия Калебина; ТР-де «Волонтер» эки-турачы шимчээшкинниң координатору, «Бэби Вэй» англи уруглар садының тургузукчузу болгаш удуртукчузу, «Карта добра» федералдыг төлевилелдиң удуртукчузу Антон Актуганов болгаш өскелер-даа шуулганның ажылында киржип турар. Аныяктар боттарының төлевилелдерин аңаа таныштырып камгалаар. Түңнелинде, 150 кижиниң аразындан шылгараан эң эки төлевилелдер ТР-ниң Баштыңының грантызын алыр. 
Аныяктар шөлүнге төрүттүнген төлевилелдер республикадан дашкаар үнүп, сайзырап нептерээн. Ооң бир чижээнге «Чаңгыс хемниң ажы-төлүн» хамаарыштып болур. Төлевилел чорудуу-биле чоннар аразында эп-найыралды быжыглап, төөгүзүн, культуразын сонуургап, арга-дуржулганы солчуп турар.
Лидерлер шуулганының хүндүлүг аалчызы Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол аныяктар-биле баштайгы хүнде ужурашкан. Ооң дугайында социал четкилерде бодунуң арнында мынча деп бижээн:
«Катап база Алдын-Булакка чыглып келгенинге өөрээш, сагыш-сеткили хөлзеп, чүве чугаалап чадап турар аныяктарны көөрге өөрүнчүг-даа, чаптанчыг-даа, адаарганчыг-даа. Эх, кижи база шак-ла мындыг аныяк турган болза деп бодай бээр. Боттарының төлевилелдерин бадыткап, шынзыдып, камгалап алырынга шупту байдалдар тургустунган. Бо чылын таптыг-ла 10 чылдаан, эгезинде 2008 чылда Дүргенден эгелээш, ам бо сөөлгү 2 чылдарда Алдын-Булакта эрттирип турарывыс "Тываның командазы 2030" деп аныяк лидерлерниң шуулганы бо хүн ажылын эгелээн. Бурунгаар чүткүлдүг, чуртунга бир-ле чаа чүүлдү кылыр сорулга салып алгаш мында чыглып келген аныяктарны көөрге, дыңнаарга, эскерерге черле түрлүг-дүр. База катап Красноярскдан, Абакандан болгаш Тывадан чыглып келген аныяктарга байырымны чедиргеш, “Эне-Сайның Сибири” деп төлевилел бистерни ам-даа чоокшулаштырып эккелгенин онза демдеглеп чугааладым. Аныяктарның мээң мурнумга тургускан айтырыглары аңгы – аңгы угланыышкынныг болгаш солун болду. Ында, Туранга шиномонтаж ажыдары, Эрзин школазының директору көдээге аныяк башкыларга, эмчилерге болгаш өске-даа специалистерге ниити чуртталга бажыңнары, Чыргаландыга стадионну эде тудар, бичии инвалид уругларга дуза кадар төп, эрге-хоойлу талазы-биле чонга халас дуза кадары, демир-орук тудуу, Дус-Хөлге дыштаныр бааза дээш оон-даа өске айтырыгларга шыдаар шаам-биле харыыларны бердим. А кол-ла чугаалаан чүвем дээрге, силер келир үеде 2030 чылда, кажан бир шагда Тываның келир үези эвес, а бо хүнде сайзыралынга дорт киржир дээш мында чыглып келген силер деп турдум. Чүге дээрге мындыг шуулганнарга силерге, аныяктарга акша ажылдап аар, чонуңарга дуза кадыптар төлевилелдерни камгалап аар арганы тургузуп турар бис. Мен эвес, а аңгы-аңгы черлерден чыглып келген эксперттерден тургустунган комиссияның үндүрген түңнелинден хамааржыр дээрзин сагындырып чугааладым. Кижи бүрүзү бодунуң бодап алган ажыл-херээнге бүзүрелдиг болур болза, албан тиилелгени чедип алыр. Эрткен чылдарның тиилекчилери боттарының дириг чижээн база бадыткап турлар деп чагып-сургадым. Узун оруктуң эгезинде, чалыы-чараш, ол чүве багай, бо чүве кылдынмаан деп интернетте бижиттинип-чарбыттынып олурбайн, а боттарының ажылдап кылып алган эгелээшкини-биле өскелерни сонуургалын оттурар дээн аныяктарга чедиишкинниг камгаланып, эки билиглерни чедип алырын күзедим».

Возврат к списку